شد يكى پس از ديگرى ؟ گفت : اگر انس و جن جمع شوند كه مانند كار او تأليف كنند نمىتوانند . محمد بن سيرين مىگويد : من او را در اين سخن صادق ديدم . اولا ، ابن سيرين مىگويد : به من رسيده است ، خودش مشاهده نكرده تا خبر از حس و شهادت عينى باشد . به او گفته‌اند مصحف امام بر اساس تنزيل بوده ، حتى كسانى را در مدينه مأمور پيدا كردن اين مصحف كرده اما به آن دست نيافته است . ثانيا : اين عبارت على تنزيله معنى صريح و روشنى نسبت به ترتيب نزول ندارد . بر عكس رواياتى به مناسبت علم حضرت ، تنزيل را معناى ديگرى گرفته‌اند ، مثلا در روايت سليم آمده است : « فلما جمعه كله و كتبه بيده على تنزيله و تأويله » . « 1 » گردآورى حضرت بر اساس تنزيل و تأويل بوده است . اين مفهوم در روايت ديگر بيشتر معنا مىدهد در آنجا كه حضرت مىفرمايد : « ما نزلت آية على رسول اللّه الّا اقرأنيها و املاها علي فاكتبها بخطّى و علمنّى تأويلها و تفسيرها » . « 2 » در هر دو اين روايات تأويل در برابر تنزيل و تفسير آمده و تنزيل به معناى تفسير و بيان شأن نزولها ذكر شده و لذا اگر ابن سيرين مىگويد : كتبه على تنزيله ، يعنى با آگاهى از تفسير و شأن نزولها گردآورى كرد . مؤيد ديگر روايتى است از ابى الصباح كنانى از امام صادق عليه السّلام : « ان اللّه علّم نبيه التنزيل و التأويل عليّا فعلّمه رسول اللّه » « 3 » .

--> ( 1 ) - كتاب سليم ، ج 2 / 581 ، حديث 4 . ( 2 ) - تفسير عياشى ، ج 1 / 91 ، خبر 52 . ( 3 ) - همان ، ج 1 / 95 ، ح 63 . مجلسى ، بحار الانوار ، ج 89 / 97 .